સરકારી સબસિડી · કેન્દ્ર અને રાજ્ય
મોટાભાગના લોકો સબસિડી વિશે ત્યારે પૂછે છે જ્યારે મશીન આવી ગયું હોય અને શેડ તૈયાર થઈ ગયો હોય. તે સમય સુધીમાં મોટાભાગની સ્કીમ્સ બંધ થઈ ગઈ હોય છે, કારણ કે તેમાં પૈસા ખર્ચતા પહેલા મંજૂરી લેવી જરૂરી હોય છે. સાચી રીત એ છે કે — પહેલા સ્કીમ નક્કી કરો, પછી પ્રોજેક્ટ બનાવો.
કામમાં શું સામેલ છે
રોજ અપડેટ થાય છે
આ અપડેટ્સ રોજ સવારે આપમેળે આવે છે, સીધા સોર્સ લિંક સાથે. કોઈ પણ સ્કીમ પર કામ શરૂ કરતા પહેલા તેનો લેટેસ્ટ ઓર્ડર જોઈ લો — અથવા અમને પૂછી લો. બધા અપડેટ્સ જુઓ
ફી
નીચે પ્રોફેશનલ ફી લખેલી છે. Bank ની પ્રોસેસિંગ ફી, વેલ્યુએશન અને portal ના ચાર્જ અલગથી લાગશે. અમે સબસિડીના ટકા પર ફી નથી લેતા — ફી પહેલાથી નક્કી હોય છે, ભલે સબસિડી મળે કે ન મળે.
તપાસવું કે કંઈ મળી શકે તેમ છે કે નહીં
₹5,000 થી શરૂ · one-time · + GST
જો આગળનું કામ અમને આપો છો, તો આ ફી તેમાં એડજસ્ટ થઈ જશે
સ્કીમ નક્કી થઈ ગઈ છે
₹25,000 થી શરૂ · + GST
Project સાઈઝ અને સ્કીમ મુજબ નક્કી થાય છે
બધું જ કામ એક જ જગ્યાએ
₹50,000 થી શરૂ · + GST
કામ અને સમયમર્યાદા એન્ગેજમેન્ટ લેટરમાં નક્કી થાય છે
મોટાભાગની કેન્દ્રીય સ્કીમ ક્રેડિટ-લિંક્ડ હોય છે — એટલે કે પહેલા બેંક લોન sanction થાય છે, પછી સબસિડી તે લોન સાથે જોડાય છે. જે લોકો પહેલા પોતાના પૈસાથી મશીન ખરીદી લે છે અને પછી સબસિડી માંગે છે, તેમની પાસે ઘણીવાર કોઈ રસ્તો બચતો નથી. તેથી સૌથી મહત્વનો નિર્ણય પ્રોજેક્ટ શરૂ કરતા પહેલા લેવો જોઈએ, પછી નહીં.
એક જ કામ પર કેન્દ્રની સ્કીમ અલગ હોય છે અને રાજ્યની ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પોલિસી અલગ. ક્યારેક બંને મળી શકે છે, તો ક્યારેક એક લો તો બીજી બંધ થઈ જાય છે. કઈ જોડી ચાલે છે, તે સ્કીમની ગાઈડલાઈનમાં લખેલું હોય છે — સાંભળેલી વાતોમાં નહીં. આ બાબત પહેલા જોઈ લેવાથી આખા પ્રોજેક્ટનો નિર્ણય બદલાઈ શકે છે.
મૂળભૂત વાત
લોકો "સબસિડી" એક જ શબ્દમાં કહી દે છે, પણ હકીકતમાં તે પાંચ અલગ-અલગ વસ્તુઓ છે. તેમના મળવાની રીત, સમય અને શરત — ત્રણેય અલગ છે.
પ્રોજેક્ટ કોસ્ટનો એક હિસ્સો પાછો મળે છે — શેડ, મશીનરી, ઇક્વિપમેન્ટ પર. સામાન્ય રીતે બેંક લોન સાથે જોડાયેલી હોય છે અને હપ્તામાં આવે છે, કામ પૂરું થયા પછી. આ એ જ સબસિડી છે જેને લોકો સામાન્ય રીતે "સબસિડી" કહે છે.
પૈસા હાથમાં નથી આવતા — લોનનું વ્યાજ ઓછું થઈ જાય છે. દર વર્ષે, જ્યાં સુધી રિપેમેન્ટ સમયસર ચાલતું રહે. એક વાર ચૂકી ગયા તો તે વર્ષનો ફાયદો જતો રહે છે.
તમારે જે પોતાનો હિસ્સો લગાવવાનો હોય છે, તેનો એક ભાગ સરકાર આપે છે. શરૂઆતમાં બેંક પાસે લોક રહે છે, અને થોડા વર્ષો ઠીક ચાલ્યા પછી તમારી લોનમાં એડજસ્ટ થાય છે.
ખર્ચ તમે કરો છો, બિલ સામે પાછું મળે છે — જેમ કે સ્ટેટ પોલિસીમાં SGST, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી, વીજળી ડ્યુટી, અથવા સર્ટિફિકેશન અને ટ્રેડમાર્કનો ખર્ચ. આના માટે બિલ અને પ્રૂફ સાચવીને રાખવા એ જ અસલી કામ છે.
આ પૈસા નથી — આ બેંકને આપેલી ગેરંટી છે, જેથી તમારી પાસે કોલેટરલ ઓછું માંગવામાં આવે. નવા યુનિટ માટે ઘણીવાર આનાથી જ લોન શક્ય બને છે, સબસિડીથી નહીં.
ડ્યુટીમાં છૂટ, ટેક્સ હોલિડે અથવા એક્સપોર્ટ બેનિફિટ — આ અલગ કેટેગરી છે. આના પોતાના નિયમો છે અને આને સબસિડી સમજીને પ્રોજેક્ટની ગણતરીમાં નાખવાથી ખોટું ચિત્ર બને છે.
Poultry
Poultry માટે બે મોટા સેન્ટ્રલ રસ્તા છે. બંને અલગ વસ્તુ માટે છે — એક નવા ગ્રામીણ યુનિટ માટે, બીજું મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે.
National Livestock Mission હેઠળ પેરેન્ટ ફાર્મ, ગ્રામીણ હેચરી અને બ્રુડર-કમ-મધર યુનિટ પર પ્રોજેક્ટ કોસ્ટના 50% કેપિટલ સબસિડી, એક યુનિટ પર મહત્તમ ₹25 લાખ, બે સરખા હપ્તામાં. યુનિટ ઓછામાં ઓછા 1,000 પેરેન્ટ બર્ડ્સનું હોવું જોઈએ, લો-ઇનપુટ ટેકનોલોજી બર્ડ્સ સાથે.
Individual, SHG, FPO, ખેડૂત સહકારી મંડળી, જોઈન્ટ વેન્ચર, partnership firm, proprietorship, private company અને Section 8 company. શરત એ છે કે તમારી પાસે સંબંધિત ટ્રેનિંગ હોય, અથવા ટ્રેન્ડ એક્સપર્ટ હોય, અથવા તે કામનો પૂરતો અનુભવ હોય. એપ્લિકેશન nlm.udyamimitra.in પર ઓનલાઇન જાય છે.
જમીનની ખરીદી, તેનું ભાડું કે લીઝ, વર્કિંગ કેપિટલ, અને પર્સનલ વપરાશની ગાડી — આમાંથી કોઈ પણ પર સબસિડી મળતી નથી. પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ બનાવતી વખતે આને અલગ રાખવા જરૂરી છે, નહીંતર એલિજિબલ કોસ્ટ જ ખોટી નીકળે છે.
Animal Husbandry Infrastructure Development Fund. આ કેપિટલ સબસિડી નથી — 3% વાર્ષિક વ્યાજમાં રાહત છે, જો રિપેમેન્ટ સમયસર થાય તો, વધુમાં વધુ 8 વર્ષ સુધી (મોરેટોરિયમ સાથે). પ્રોજેક્ટ કોસ્ટના 90% સુધી શિડ્યુલ્ડ બેંકમાંથી લોન મળી શકે છે.
હેચરી, લેયર ફાર્મ, બ્રોઈલર બ્રીડર ફાર્મ અને ઇન્ટિગ્રેટેડ પોલ્ટ્રી પ્રોજેક્ટ. સાથે જ એનિમલ ફીડ પ્લાન્ટ અને મીટ પ્રોસેસિંગ & વેલ્યુ એડિશન. આ પોલ્ટ્રી ઇક્વિપમેન્ટ અને મોટી કેપેસિટીવાળા કામ માટે બનેલું છે.
ઇન્ડિવિજ્યુઅલ આંત્રપ્રિન્યોર, પ્રાઇવેટ company, MSME, FPO અને Section 8 company. સરકારી સંસ્થા અને કો-ઓપરેટિવ સોસાયટી આ ફંડ માટે પાત્ર નથી. MSME સીલિંગની અંદર આવતા પ્રોજેક્ટ પર ક્રેડિટ ગેરંટી કવર પણ મળે છે. portal: ahidf.udyamimitra.in
AHIDF માટે મંજૂર થયેલું બજેટ 31 March 2026 સુધી જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. તેનાથી આગળ સ્કીમ કયા સ્વરૂપે ચાલુ છે, તે તમારી એપ્લિકેશન વખતે ડિપાર્ટમેન્ટના લેટેસ્ટ ઓર્ડરથી કન્ફર્મ કરવું પડે છે. અમે આ પહેલા ચેક કરીએ છીએ — જૂની ગાઈડલાઈન પર પ્રોજેક્ટ બનાવવો એ સૌથી મોંઘી સલાહ સાબિત થઈ શકે છે.
Manufacturing
અહીં સેન્ટ્રલ અને સ્ટેટ, બંને તરફથી રસ્તા ખુલે છે — અને ઘણીવાર સ્ટેટની પોલિસી સેન્ટ્રલ કરતા વધુ ફાયદો આપે છે. નીચે એ સ્કીમ છે જે સામાન્ય રીતે કામ આવે છે; ચોક્કસ મર્યાદા દરેક સ્કીમના કરંટ ઓર્ડર અને તમારા સ્ટેટ પર આધાર રાખે છે.
નવા manufacturing અથવા સર્વિસ યુનિટ માટે માર્જિન મની સબસિડી, KVIC દ્વારા. ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તાર માટે અલગ રેટ, અને SC/ST, મહિલાઓ, માજી સૈનિકો, દિવ્યાંગ અને નોર્થ-ઈસ્ટ માટે વધુ ફાયદો. શરત: યુનિટ નવું હોય, અને તમે પહેલા આ સ્કીમનો લાભ ન લીધો હોય.
ચાલુ MSE માટે, ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ફાઇનાન્સ પર કેપિટલ સબસિડી — જૂની મશીનને મંજૂર થયેલી નવી ટેકનોલોજીથી બદલવા પર. ફક્ત મંજૂર ટેકનોલોજી અને મંજૂર સપ્લાયરની નવી મશીન જ ચાલે છે; સેકન્ડ હેન્ડ મશીન પર નથી મળતું.
દરેક રાજ્ય પોતાની પોલિસીમાં કેપિટલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સબસિડી, SGST રિઇમ્બર્સમેન્ટ, સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં છૂટ, વીજળી ડ્યુટીમાં છૂટ, અને EPF રિઇમ્બર્સમેન્ટ આપે છે. હરિયાણા, યુપી અને રાજસ્થાન — ત્રણેયના રેટ અને બ્લોક મુજબ કેટેગરી અલગ છે. અહીં જ સૌથી વધુ છૂટ મળે છે.
માઇક્રો ફૂડ પ્રોસેસિંગ યુનિટ માટે ક્રેડિટ-લિંક્ડ કેપિટલ સબસિડી, અને SHG તથા FPO માટે અલગ સપોર્ટ. પોલ્ટ્રી સાથે જોડાયેલ પ્રોસેસિંગ, પેકિંગ કે વેલ્યુ એડિશન હોય તો આ રસ્તો પણ જોવો જોઈએ.
ZED certification, bar code, patent અને trademark filing — MSME schemes માં આ ખર્ચ એક હદ સુધી રીઈમ્બર્સ થાય છે. રકમ નાની છે, પણ આ એવા ખર્ચ છે જે તમારે કરવા જ પડે છે.
Collateral વગર અથવા ઓછા collateral પર term loan અને working capital. નવા યુનિટ માટે આ ઘણીવાર સબસિડી કરતા વધુ કામનું હોય છે, કારણ કે આનાથી જ loan મંજૂર થાય છે.
Interest સબસિડી
આ સૌથી વધુ ખોટી રીતે સમજાતી સબસિડી છે. નીચે એ ચાર શરતો છે જે લગભગ દરેક interest subvention scheme માં જોવા મળે છે.
Scheduled bank અથવા notified institution પાસેથી લીધેલી term loan. પોતાના પૈસાથી શરૂ કરેલો પ્રોજેક્ટ, અથવા સંબંધી પાસેથી લીધેલી ઉધાર રકમ — બંને પર interest subvention મળતું નથી, કારણ કે subvention bank દ્વારા જ પાસ થાય છે.
Subvention "prompt repayment" પર મળે છે. જે વર્ષે હપ્તો મોડો થયો, તે વર્ષનો ફાયદો સામાન્ય રીતે નથી મળતો — અને કેટલીક schemes માં આગળ માટે પણ બંધ થઈ જાય છે. અહીં EMI ની તારીખ ફક્ત bank નો વિષય નથી રહેતી.
Subvention loan ના આખા સમયગાળા માટે નથી હોતું. AHIDF માં આ મહત્તમ 8 વર્ષ સુધી છે, moratorium સાથે. ત્યારબાદ loan સામાન્ય રેટ પર ચાલે છે — પ્રોજેક્ટનું કેશ ફ્લો પ્લાનિંગ આ મુજબ જ કરવું જોઈએ.
પૈસા તમારા હાથમાં રોકડ તરીકે નથી આવતા. તે loan એકાઉન્ટમાં એડજસ્ટ થાય છે. તેથી પ્રોજેક્ટની વ્યવહારિકતા બતાવતી વખતે તેને "આવક" તરીકે બતાવવી ખોટી છે — તે માત્ર interest નો ખર્ચ ઘટાડે છે.
Eligibility
Entity નો પ્રકાર, અને તે પ્રકાર પર કઈ scheme લાગુ પડે છે — આ પહેલાથી જ નક્કી કરી લેવું જોઈએ. એક જ પ્રોજેક્ટ partnership માં eligible હોઈ શકે છે અને co-operative માં નહીં.
મોટાભાગની schemes માં eligible — PMEGP, NLM અને AHIDF ત્રણેયમાં. આ સૌથી સામાન્ય રસ્તો છે, પણ જવાબદારી અને bank લિમિટ મુજબ આગળ જતાં સ્ટ્રક્ચર બદલવું પડી શકે છે.
NLM અને AHIDF બંનેમાં eligible. સ્ટેટ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પોલિસીમાં પણ સામાન્ય રીતે સામેલ. Deed માં એક્ટિવિટી સ્પષ્ટ લખેલી હોવી જોઈએ, નહીં તો eligibility પર સવાલ ઉઠે છે.
AHIDF, CLCSS અને સ્ટેટ પોલિસી માટે સૌથી અનુકૂળ પ્રકાર. મોટા પ્રોજેક્ટ, bank લિમિટ અને ઇન્વેસ્ટર — ત્રણેય માટે company જ વધુ સારી રહે છે.
NLM માં ખાસ કરીને સામેલ છે, અને અવારનવાર તેમના માટે શરતો થોડી સરળ હોય છે. PMFME માં પણ તેમના માટે અલગ વિભાગ છે.
NLM અને AHIDF માં Section 8 company પાત્ર છે. trust અને society માટે જવાબ સ્કીમ મુજબ બદલાય છે — તેથી entity બનાવતા પહેલા સ્કીમ જોઈ લેવી વધુ સમજદારીભર્યું છે.
AHIDF માં સરકારી સંસ્થા અને co-operative society પાત્ર નથી. PMEGP માં પહેલાથી ચાલતા યુનિટ, અને જે લોકોએ પહેલા આ સ્કીમનો લાભ લીધો હોય તે પાત્ર નથી. બેંકમાં ડિફોલ્ટ કે NPA હોય તો લગભગ દરેક સ્કીમ બંધ થઈ જાય છે.
સામાન્ય ભૂલો
આ એવી બાબતો છે જેના કારણે ફાઈલ પાછી આવે છે — અને તેમાંથી મોટાભાગની ભૂલો પ્રોજેક્ટ શરૂ કરતા પહેલા જ રોકી શકાય છે.
મશીન આવી ગયું, શેડ બની ગયો, પછી subsidy ની વાત શરૂ થઈ. Credit-linked સ્કીમમાં મંજૂરી પહેલાનો ખર્ચ સામાન્ય રીતે પાત્ર હોતો નથી.
CLCSS જેવી સ્કીમ ફક્ત નવી, મંજૂર ટેકનોલોજી અને મંજૂર સપ્લાયરના મશીન પર જ ચાલે છે. સેકન્ડ-હેન્ડ મશીન પર subsidy મળતી નથી.
MSME સ્કીમ માટે Udyam જરૂરી છે, અને પોલ્ટ્રી સ્કીમમાં પ્રવૃત્તિનું સાચું registration હોવું જોઈએ. આ નાની ભૂલના કારણે ફાઈલ પહેલા પેજ પર જ અટકી જાય છે.
સામાન્ય પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ, જેમાં પ્રોજેક્શન અને ખર્ચ યુનિટ મુજબ નથી હોતા. બેંક પહેલા આના પર જ અટકે છે, અને બેંક વગર credit-linked subsidy આગળ વધતી નથી.
જમીન કોના નામે છે, તેનો ઉપયોગ બદલાયો છે કે નહીં, પોલ્યુશન બોર્ડની સંમતિ લીધી છે કે નહીં. આ બધું એપ્લિકેશન સાથે બતાવવું પડે છે, પછીથી નહીં.
એક જ એસેટ પર બે સ્કીમનો લાભ લેવાની સામાન્ય રીતે મંજૂરી હોતી નથી. ગાઈડલાઈનમાં લખેલું હોય છે કે કઈ સ્કીમ જોડી શકાય છે — અને audit માં આ જ સૌથી પહેલા જોવામાં આવે છે.
પ્રોસેસ
શું બનાવવું છે, કેટલી ક્ષમતા, કયા રાજ્યમાં, અને પૈસા ક્યાંથી આવી રહ્યા છે. આ ચાર બાબતો પરથી જ સ્કીમ નક્કી થાય છે.
કેન્દ્ર અને રાજ્ય, બંને તરફની સ્કીમ જોઈને એક લેખિત નોટ — શું મળે છે, કેટલું મળે છે, અને શું નથી મળતું.
Bank ના ફોર્મેટમાં પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ, portal પર application, અને ક્વેરીનો જવાબ. Bank સાથે વાત અમે કરીએ છીએ.
Sanction પછી ઇન્સ્પેક્શનની તૈયારી, ઇન્સ્ટોલમેન્ટનો ક્લેમ, અને પૈસા એકાઉન્ટમાં આવે ત્યાં સુધી ફોલો-અપ.
નવું · Startup funding
DPIIT recognition, NIDHI-SSS, TIDE 2.0, MSME લોન અને ગુજરાત, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્રની startup સ્કીમ્સ — દરેક સ્કીમમાં કેટલું મળે છે, કોણ એલિજિબલ છે અને કેટલો સમય લાગે છે. બધી સ્કીમ્સ જુઓ →
ના. કેપિટલ subsidy સામાન્ય રીતે bank દ્વારા લોન એકાઉન્ટમાં આવે છે, અને મોટાભાગે ઇન્સ્ટોલમેન્ટમાં — કામ પૂરું થયા પછી. ઇન્ટરેસ્ટ સબવેન્શન તો હાથમાં આવતું જ નથી, તે વ્યાજનો ખર્ચ ઓછો કરે છે. જે લોકો "કેશ subsidy" નો વાયદો કરે છે, તેમનાથી દૂર રહેવું સારું છે.
મોટાભાગની ક્રેડિટ-લિંક્ડ સ્કીમ્સમાં નહીં, કારણ કે ત્યાં sanction પહેલાનો ખર્ચ એલિજિબલ નથી હોતો. પરંતુ કેટલીક રાજ્યની પોલિસી અને રિઈમ્બર્સમેન્ટ વાળા ભાગ કોમર્શિયલ પ્રોડક્શનની તારીખથી ચાલે છે, એટલે પૂરી રીતે બંધ માની લેવું પણ ખોટું છે. બિલ, પેમેન્ટ અને તારીખો જોઈને જ સાચો જવાબ આપી શકાય છે.
કેટલીક સ્કીમ્સમાં સેલ્ફ-ફાઇનાન્સિંગનો રસ્તો હોય છે — જેમ કે NLM માં ખર્ચ વેરિફાય થયા પછી ઇન્સ્ટોલમેન્ટ જાહેર થાય છે. પરંતુ ઇન્ટરેસ્ટ સબવેન્શન bank લોન વગર બની જ ન શકે, કારણ કે તે લોનના વ્યાજ પર જ હોય છે.
ક્યારેક હા, ક્યારેક ના — અને આ સ્કીમની ગાઈડલાઈનમાં લખેલું હોય છે. કેટલીક જગ્યાએ એક જ પ્રોજેક્ટના અલગ-અલગ ભાગો પર અલગ સ્કીમ્સ ચાલી જાય છે. એક જ ખર્ચ પર બે જગ્યાએ ક્લેમ સામાન્ય રીતે એલાઉડ નથી હોતો અને audit માં પકડાઈ જાય છે.
આ ડિપાર્ટમેન્ટ અને bank, બંને પર આધાર રાખે છે, એટલે અમે કોઈ તારીખનો વાયદો નથી કરતા. જે અમારા હાથમાં છે તે એ છે કે ફાઈલ પૂરી જાય — કારણ કે ફાઈલ અધૂરી જવાથી જે મહિનાઓ બરબાદ થાય છે, તે હંમેશા સૌથી વધારે હોય છે.
ના. ફી પહેલા નક્કી થાય છે અને લેખિતમાં આપવામાં આવે છે, ભલે subsidy sanction થાય કે ના થાય. ટકાવારી પર કામ કરનારનો રસ ફાઈલ જલ્દી મોકલવામાં હોય છે, સાચી મોકલવામાં નહીં.
વધુ પણ
શું બનાવવું છે, કેટલી ક્ષમતા અને કયા રાજ્યમાં — આ ત્રણ વાતો. આના પરથી જ ખબર પડી જાય છે કે કોઈ સ્કીમ લાગુ પડે છે કે નહીં. જો ન મળતી હોય તો અમે તે પણ સ્પષ્ટ જણાવી દઈએ છીએ.