D1
Focused review
लहान deals आणि vendor तपासणी
- आर्थिक आणि करविषयक तपासणी
- MCA आणि कायदेशीर मूलभूत बाबी
- महत्त्वाच्या धोक्यांचा सारांश
- एक रिव्ह्यू कॉल
कामाची व्याप्ती पाहून निश्चित दर
कामाची व्याप्ती पाहिल्यानंतर नेमकी फी लेखी स्वरूपात ठरवली जाते
CA · CS · Advocate · Due diligence
company खरेदी करायची असेल, त्यात गुंतवणूक करायची असेल, partnership घ्यायची असेल किंवा मोठे कर्ज द्यायचे असेल — diligence सांगते की आकडे खरे आहेत की नाही, आणि कोणती tax किंवा legal liability सोबत येईल. CA, CS आणि Advocate एकाच टीममध्ये diligence करतात, त्यामुळे रिपोर्ट एकच असतो आणि धोक्याच्या सूचनांचे (red flags) थेट उत्तर मिळते.
कामात काय समाविष्ट आहे
Fees
Fee टार्गेटचा आकार, क्षेत्रे आणि वेळेवर अवलंबून असते. कामाची व्याप्ती आणि fee लेखी स्वरूपात engagement पूर्वी कळवली जाईल.
लहान deals आणि vendor तपासणी
कामाची व्याप्ती पाहून निश्चित दर
कामाची व्याप्ती पाहिल्यानंतर नेमकी फी लेखी स्वरूपात ठरवली जाते
गुंतवणूक आणि संपादन
कामाची व्याप्ती पाहून निश्चित दर
कामाची व्याप्ती पाहिल्यानंतर नेमकी फी लेखी स्वरूपात ठरवली जाते
सुरुवातीपासून व्यवहार पूर्ण होईपर्यंत
कामाची व्याप्ती पाहून निश्चित दर
कामाची व्याप्ती पाहून फी लेखी स्वरूपात निश्चित केली जाते
या पेजवरील माहिती केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे, हा प्रोफेशनल सल्ला नाही. प्रत्येक केसची परिस्थिती आणि त्यावेळचे कायदे वेगळे असू शकतात — तुमच्या केससाठी आमच्याशी चर्चा करा.
CA, CS आणि Advocate चे वेगवेगळे रिपोर्ट जोडण्याची कटकट नाही — एकच रिपोर्ट आणि एकच प्रायोरिटी लिस्ट.
जे धोके (red flags) आढळले आहेत, ते करारात कसे कव्हर करायचे — याचे ड्राफ्टिंग सुद्धा आम्हीच करतो.
व्याप्ती
डीलमधील गुंतवणुकीनुसार पूर्ण किंवा ठराविक विषयांवर Diligence — व्याप्ती आधी लेखी स्वरूपात.
कमाईची गुणवत्ता, वर्किंग कॅपिटल, कर्ज आणि संभाव्य देणी (contingent liabilities).
Income tax, GST, TDS चे पालन, प्रलंबित मागण्या आणि जोखीम.
MCA filings, शेअर कॅपिटलचा इतिहास, रजिस्टर्स आणि बोर्डाची मंजुरी.
करार, कोर्ट केसेस, IP, प्रॉपर्टी टायटल आणि रेग्युलेटरी licence.
PF, ESI, ग्रॅच्युइटीची तरतूद आणि कामगार कायद्यांचे पालन.
छोट्या डीलसाठी ठराविक विषयांवर आणि कमी वेळेत केलेली Diligence.
कायदा काय सांगतो
Diligence म्हणजे अशा जबाबदाऱ्या आधीच शोधणे ज्या डील पूर्ण झाल्यावर तुमच्यावर येऊ शकतात.
Shares योग्य पद्धतीने issue आणि transfer झाले का — registers, PAS-3, SH-4 आणि stamp duty. चूक झाली तर मालकी हक्कावर प्रश्न येईल.
Company खरेदी केली तर तिची जुनी tax मागणी सुद्धा येते; slump sale किंवा asset deal मध्ये स्ट्रक्चर वेगळे असते.
Business transfer मध्ये जुनी GST देणी घेणाऱ्यावर (transferee) सुद्धा येऊ शकतात.
Related party व्यवहारांची मंजुरी आणि माहिती — pricing आणि tax दोन्हीसाठी आवश्यक.
FDI असलेल्या company मध्ये FEMA filings आणि pricing चा रेकॉर्ड — त्रुटी असल्यास compounding होऊ शकते.
जमीन-जुमल्याच्या मालकी हक्काची साखळी, बोजा आणि फेरफार.
या गोष्टी आधीच जाणून घ्या
नफा खरा आहे की वन-टाइम आयटम्समुळे दिसतोय — कमाईची गुणवत्ता (quality of earnings) पाहिल्याशिवाय valuation करू नका.
प्रलंबित assessments आणि GST notice चा खर्च नंतर खरेदीदाराला सोसावा लागतो.
जुन्या अलॉटमेंट किंवा ट्रान्सफरमधील चुका — खरेदी केलेल्या शेअर्सवरच प्रश्नचिन्ह.
मालकी हक्क बदलताच मोठे करार संपुष्टात येतात — आधी वाचणे गरजेचे आहे.
Red flags च्या यादीशिवाय करारामध्ये indemnity आणि escrow ठरवणे.
Factory किंवा office च्या जमिनीचे मालकी हक्क स्पष्ट नसणे — ही सर्वात महागडी चूक ठरू शकते.
CGA ची प्रक्रिया
Deal, बाजू आणि महत्त्वाचे मुद्दे निश्चित करणे; गोपनीयतेचा करार.
Data room किंवा folder साठी कागदपत्रांची यादी.
प्रत्येक क्षेत्राची टीम एकाच फाईलवर स्वतंत्रपणे review करते.
त्रुटी आणि शंकांबाबत समोरच्या बाजूला प्रश्न-उत्तर विचारणे.
Red flags, त्यांचा परिणाम आणि deal मध्ये ते कसे कव्हर करायचे — किंमत, अटी किंवा indemnity.
Timeline
| टप्पा | साधारण वेळ | कोण करते |
|---|---|---|
| Scope आणि कागदपत्रांची यादी | २–३ कामकाजाचे दिवस | CGA |
| डेटा मिळाल्यावर रिव्ह्यू | १–४ आठवडे (आकारानुसार) | CGA |
| मॅनेजमेंट Q&A | रिव्ह्यू सोबतच | CGA + target |
| फायनल रिपोर्ट | रिव्ह्यू संपल्यानंतर ३–५ दिवसात | CGA |
हे अंदाजे वेळापत्रक आहे. विभाग, कोर्ट किंवा ऑथॉरिटीच्या शंका आणि लिस्टिंगनुसार वेळ कमी-जास्त होऊ शकतो.
कागदपत्रे
ही लिस्ट तयार ठेवा. फोटो किंवा स्कॅन WhatsApp वर पाठवा — ओरिजिनल फक्त गरज पडल्यास. केसच्या स्वरूपानुसार लिस्ट थोडी बदलू शकते.
महत्त्वाचे
Diligence तितकेच चांगले असते जेवढा डेटा उपलब्ध होतो. जे कागदपत्र दिले गेले नाही, त्याचा रिस्क रिपोर्टमध्ये 'not reviewed' म्हणून उल्लेख केला जातो — ते करारामध्ये कव्हर करणे आवश्यक आहे.
Diligence मधील निष्कर्षांना करारामध्ये conditions precedent, price adjustment किंवा indemnity च्या स्वरूपात बदलणे हीच खरी सुरक्षा आहे.
Term sheet किंवा LOI साइन झाल्यानंतर आणि फायनल करार होण्यापूर्वी. यामुळे रिपोर्टमधील निष्कर्षांनुसार किंमत किंवा कराराच्या अटी बदलता येतात.
साधारणपणे 3 वर्षांचे आर्थिक आणि tax रेकॉर्ड, आणि शेअर कॅपिटलचा पूर्ण इतिहास. Tax मधील reassessment ची वेळ मर्यादा लक्षात घेता काही प्रकरणांमध्ये त्यापेक्षा जुने रेकॉर्डही पाहिले जाते.
हो. विक्री करण्यापूर्वी आपल्या company ची diligence करून घेतल्यास buyer चे प्रश्न आधीच समजतात आणि डील लवकर पूर्ण होते.
हो. काम सुरू करण्यापूर्वी NDA केला जातो आणि रिपोर्ट फक्त client साठी असतो; इतर कोणालाही देण्यासाठी संमती आवश्यक असते.
आणखी काही
व्यवहाराचा प्रकार, टार्गेटचे स्वरूप आणि क्लोजिंगची अपेक्षित तारीख सांगा — आम्ही कामाची व्याप्ती आणि कालमर्यादा लेखी स्वरूपात देऊ.